آبادی سال اول،شماره‌ی سوم زمستان ۱۳۷۰
طرح ریزی،کنفرانسی پس از یک ربع قرن سید رضا هاشمی
برگزاری کنفرانسها وسمینارهای علمی وتخصصی دراروپا وامریکا برای مراوده میان اهل علم وصاحبان حرف ومسئولان دولتی،سنتی دیرینه وامری عادی است. اگرچه دربیشتر آنها سطح مباحثات جدی به مرورزمان تنزل یافت وچهره آنها را ازصورت محفل علمی وتحقیقی به وسیله‌ای برای اطلاع رسانی وارتباطات وتبلیغات تغییرداده است.   ‏هدف ما ازبرگزاری کنفرانس طرح ریزی کالبدی هم ارتباط میان جمع منتخب اهل علم وحرفه ودولت،هم ارتباط باجمع وسیع مردم وهم گفتگوی جدی ازمسائل علم وحرفه وسیاستهای اجرایی بود. این کنفرانس که از آغاز تاسیس شهرسازی جدید درایران برای نخستین بار تشکیل می‌شد برای ما آزمایشی بود ازاینکه چگونه اعضای راستین متعلق بو آن را بشناسیم،چگونه اهداف خود رابا آنها درمیان بگذاریم که ازکنفرانس استقبال کنند و آن راجدی بگیرند، چگونه مجموعه سخنرانیها ومباحثات کنفرانس را با اهداف کنفرانس ودرعین حال با حوصله ورضایت خاطر شرکت کنندگان هماهنگ سازیم، وسرانجام اینکه چگونه ارتباط وتفاهم به دست آمده رادوام واستحکام بخشیم.   ‏زمان وشرایط چندان بروفق مراد ما که ازبوته این آزمایش روسفید درآییم نمی‌نمود، وهمکاران برگزارکننده دست ودلشان می‌لرزید. به خصوص که نقش شرکت کنندگان دراینگونه مجامع بنابر عادت فقط نقش مهمان است: یعنی نه درتحمل مخارج شرکتی می‌کنند و نه درگفت وشنود جدی حوصله‌ای به خرج می‌دهند. ازسوی دیگر اگر دنبال شرکت کنندگان جدی می گشتیم،ناچارباید تعارف را کنارمی‌گذاشتیم .همین کار راهم کردیم،وعلی رغم نگرانی افرادی از کمیته اجرایی، ازداوطلبان شرکت درکنفرانس خواستیم که هزینه‌های سفر واقامت وغذای خودرابپردازند وفقط محض احتیاط وبه مقتصای اینکه عادت به یکباره ترک نمی‌شود، اندکی ازهزینه را به عهده گرفتیم. درنتیجه تعداد داوطلبان اولیه که بیش از گنجایش مکان برگزاری کنفرانس بود کاهش یافت، اما برخلاف انتظارما تمام ظرفیت کنفرانس راپرکرد.   مشتاقتر از همه در میان شرکت کنندگان،شهرداران و اعضای شهرداری شهرهای مختلف کشور بودند،و متقابلا به گمان مامهندسین مشاور با وجود مشارکتی که درکمیت علمی بررسی مقالات و تهیه وعرضه مقالات داشتند، حضورشان در کنفرانس به آن اندازه که انتظار می‌رفت چشمگیر نبود. این مقایسه وتقابل از آن جهت قابل تامل است که گروه اول اکثرا جوانان تازه کاری هستند که بعدازپیروزی انقلاب اسلامی مدیریت واجرای طرحهای توسعه وعمران شهرها رابه عهده گرفته وبه شوق آشنایی بیشتر با دنیای شهرسازی وفراگیری تازه‌های این دانش به تعداد ۳۲‏نفر و از ١٩ ‏شهر کاملا متفاوت وکوچک وبزرگ ۱۱ استان کشور به کنفرانس آمده بودند وگروه دوم کارشناسی بودند که بیش ازهمه بادانش شهرسازی در جهان وتاریخ شهرسازی درایران آشنا ودرعین حال بیش ازهمه ازضعفی ارتباط ومشارکت عمومی دردستگاه و روش شهرسازی کشور گله‌ مندند.
در همین ارتباط بخوانید!  فراخوان جایزه دویست میلیون ریالی ساختمان سال ایران (۱۳۹۶)
‏ ‏اما در مجموع،کثرت شرکت کنندگان، ترکیب پرتنوع و فراگیر آنها ،چه ازبخش خصوصی ودولتی وچه از بخش علمی ‏وحرفه‌ای، وجنب وجوش آنها درتمام مدت برگزاری کنفرانس نشان داد که شمارعلاقه مندان به موضوع طرح ریزی شهری وسرزمینی،باوجود تعبیر نا آشنای ((کالبدی)) درمیان گروههای ‏گوناگون،بیش از حد انتظار است؛ وهنگامی که تحت تاثیر چنین شوقی،پیشنهاد شد که کنفرانس به نهادی دائمی برای اجتماع دوسال یک بار جامعه علمی، حرفه‌ای و اداری طرح ریزی شهری وسرزمینی تبدیل شود بااسقبال همگانی مواجه شد.   ‏برگزاری این کنفرانس یادآور حادثه مشابهی بود که به نوبه خود به تشکل جامعه حرفه‌ای وتخصصی ساختمان وشهرسازی تحقق بخشید. حدود هفت ماه پیش ازآن، اتفاقا درهمین شهر زیبا وتاریخی اصفهان، اولین کنگره سراسری سازمانهای نظام مهندسی کشورکه بیش ازبیست هزارنفر مهندسان شاغل در رشته‌های ساختمان ، تاسیسات،معماری و شهرسازی چشم به راه تشکیل آن بودند برگزارشد،وبه صورت مجمعی برای ارتباط وهمکاری حرفه‌ای وعلمی آنان درآمد.   ‏همچنین ازحادثه دیگری باید یاد کرد که در اثر آن توان علمی ومهندسی کشور برای تدوین مقررات ملی ساختمانی ایران بسیج شد، وسازمانی برای برنامه ریزی، تحقیق،بررسی،نظرخواهی و تدوین این مقررات بامشارکت دانشگاههای کشور و کلیه محافل علمی وحرفه‌ای وموسسات دولتی ذیربط به وجود آمد،که تاکنون بیش از یک سوم کاری را که برعهده داشته به انجام رسانده، وامید است که تا پایان سال ۱۳۷۲ ‏یعنی پایان برنامه اول پنج ساله کشور تدوین نخستین مجموعه کامل مقررات ملی ساختمانی ایران رابه آخر برساند.   ‏یک ربع قرن فاصله از شروع تهیه مستمر طرحهای ‏شهرسازی وتاسیس رشته شهرسازی دردانشگاهها وموسسات مهندسان مشاور ایران، تا تشکیل اولین کنفرانس طرح ریزی کالبدی، زمانی بسیار طولانی است که در طی آن اعضای جامعه علمی،حرفه‌ای و اداری،جز دراجتماعاتی بسیارکوچک و محدود فرصت گفتکو وتبادل نظر نیافتند. خسران این بی خبری ازهم و محرومیت از فواید گردهماییهای که احساس تعلق به جامعه بزرگ حرفه‌ای و علمی و لزوم تبلور آن در یک سازمان یا انجمن را در اعضای جامعه بیدار کند،تا حدودی در عقب ماندگی و نارسایی روشهای طرح ریزی و مدیریت امروز دیده می‌شود.ایجاد تحول در قوانین و روشها و نهادهای طرح ریزی و به هنگام نگاه داشتن آنها،جز به دست جامعه طرح ریزی کشور نمی‌توانست صورت پذیرد،اما جامعه علی‌رغم وجو پراکنده افرادش،موجودیت نداشت.دانش طرح ریزی ما هم اگر رشدی نکرده و ثمرات چندانی به بار نیاورده و ادبیات و نشریاتی درخور عمر بیست و پنج ساله‌اش به جای نگذاشته،از ناتوانی دستهای تنها و جدا از هم است.
در همین ارتباط بخوانید!  سخن نخستین(اولین سرمقاله آبادی) | سید رضا هاشمی
  باری اولین کنفرانس هر کم و کاستی که داشت و هر انتطارات بیشتری را که بر نیاورده شکستن این سکوت طولانی و گرد آوران افراد متفرق و ایجاد پایگاهی برای ارتباط و تجمع و تاباندن نو امیدی بردوام و استمرار آن،نقشی انکار ناپذیر ایفا کرد.اکنون بر اعضای حاضر و غایب کنفرانس است که این رشته ارتباط را رها نکنند و همان طور که در قطعنامه کنفرانس آمده در تبدیل آن به نهادی دائمی برای مبادله اطلاعات و آرا،و همفکری در حل مسائل علمی - حرفه‌ای – اداری تمام مساعی خود را به کار برند.   وزیر مسکن و شهرسازی در پیام خود به این مطلب اشاره کرد که ساختار قانونی و اداری موجود طرح ریزی کالبدی پاسخگوی شرائط امروز نیست و باید مطابق ابعاد و شکل‌بندی جدید مراکز جمعیتی تغییر یابد.لازمه پاسخگویی به شرائط جدید که کلیه عوامل تغییر دهنده و شتاب دهنده آن قدرت تغییر و شتابندگی خود را تا چند دهه همچنان حفظ خواهند کر،آن است که کلیه گروه‌های علمی،حرفه‌ای و اداری خط مشیهای جدیدی را برای افزایش توانمندیهای خود اتخاذ کنند.در راس همه خط مشیها و مقدم بر همه آنها،ایجاد تحول کمی و کیفی در برنامه آموزش شهرسازی است.   امروزه طرح ریزید کالبدی به صورت یک نیاز عمومی و روزمره جامعه درآمده است.آموزشی که ما اکنون داریم فقط پاسخگوی نیاز موسسات خدمات مشاوره‌ برای انجام مطالعات شهرسازی آن هم به صورتی کهنه و تکراری است.ما برای نظارت و کنترل توسعه کالبدی،برای اجرای طرح‌های توسعه شهری و برای مدیریت شهری به توسعه چندین برابر آموزش شهرسازی و تطبیق آن با موارد استفاده گسترده و گوناگونش نیاز داریم.گذشته از آموزشهای پایه که وظیفه اصلی دانشگاههاست،در زمینه شهرسازی و طرح‌ریزی که مسائل آن پا به پای مسائل سکونت و شهرنشینی به سرعت در حال تغییر است،بیش از هر رشته دیگر به برگزاری دوره‌های کوتاه مدت بازآموزی و آشنایی با دید گاهها و روشهای تازه نیاز هست.
در همین ارتباط بخوانید!  اکولوژی شهری از دیدگاه محیط زیست | کامبیز بهرام سلطانی
  موسسات مشاوره شهرسازی به تحولی اساسی احتیاج دارند.امروزه از یک طرف برای انجام مطالعات بزرگ که در عین حال باید در زمان کوتاه انجام شود،مشاوران مجهز به تعداد کافی وجود ندارد.از سوی دیگر تعداد شهرها رشد نکرده اس،و دیگر اینکه به جز معدودی،تمامی این موسسات در تهران متمرکزند و نزدیکی و معاشرتی که معمولار باید بین مشاورشهرسازی و شهرداریها و نهادهای محلی دیگر برقرار باشد تحقق پیدا نمی‌کند.ایجاد این تحول اساسی نیز جز از طریق سازماندهی مجدد دستگاه مشاوره و به کارگیری نیروهای تازه و توانبخشی نیروهای غیرفعال و برقراری دروه‌های خاص آموزش کوتاه مدت میسر نخواهد شد.   تحول بنیادی دیگر که تاخیر در فراهم ساختن لوازم قانونی آن بیش از این جایز نیست،تشکیل سازملن‌های محلی و نهادهای مشورتی ناظر بر آنها و سپردن مسئولیت طرح‌ریزی شهری به خود شهرداریهاست.برای آنکه دستگاه طرح‌ریزی فعلی که دستگاهی است کوچک و کم تحرک در آن امکان ارتباط و مشارکت گروه‌های مختلف جامعه در حداقل است به دستگاهی تبدیل شود فراگیر و توانمند که از منابع فکر و رای و دارایی کل جامعه نیرو می‌گیرد باید بسیاری از اختیارات تصمیم‌گیری را که اکنون در دست نهادهای مرکزی است به نهادهای محلی و استانی واگذار کرد و نهادهای مرکزی صرفا مسئولیت راهبری و سیاستگذاری و سازماندهی فرایند طرح‌ریزی را بر عهده بگیرند.   عمران و روستاها و تامین خدمات مورد نیاز جوامع استانی نیز،با وجود توجه فراوانی که پس از انقلاب نسبت به آن شده است گرفتار تمرکز مدیریت است و ضرورت دارد بر پایه الگوی متناسبی از سطح بندی خدمات روستایی،سازمان‌های محلی درخور آنها نیز به وجود آید تا کل جمعیت کشور در پوشش یکپارچه و به هم پیوسته‌ای از سازمان‌های محلی شهری و روستایی قرار گیرد.   و سرانجام مسئله طرح ریزی و مدیریت مناطق شهری و کلانشهری که در کشور ما پدیده‌ای جدید اما سریعا گسترش یابنده است،مسئله طرح ریزی و مدیریت سرزمینی که محورهای اصلی  آن در مرکز توجه کنفرانس قرار داشت و مسائل متعدد دیگری که در قطعنامه کنفرانس به آنها اشاره شده است نشان می‌دهد که جامعه شهرسازی کشور چه بار سنگینی بر دوش دارد،و چگونه باید در بسیج توان فنی و حرفه‌ای اعضای خود اهتمام ورزیده از ظرفیت تشکیلاتی و ارتباطی کنفرانس حداکثر استفاده را ببرد.     آبادی زمستان ۱۳۷۰