اختصاصی وبسایت هنرمعماری آنلاین


اخیراً در یکی از مسابقه‌های ملی معماری سندی از جانب برگزارکنندگان برای شرکت کنندگان و رسانه‌ها منتشر شده است که تحت هیچ یک از عناوین پیشین نمی‌توان نامی بر آن گذاشت. این سند بدون سربرگ و اصول حرفه‌ای نگارشی که در جای خود جای بحث و نظر دارد، نه بیانیه‌ی هیأت داوران است و نه صورتجلسه‌ی داوری! اما اجازه بدهید قبل از رونمایی از این سند و بررسی علمی و منطقی آن به یک سوءتفاهم در بین معماران ایرانی بپردازم.

ظاهراً برای برخی از معماران ایرانی که در کسوت داوری حضور دارند یک سوءتفاهم به وجود آمده است. اخیراً دیده می‌شود که داوران مسابقات معماری به‌جای نوشتن بیانیه‌ی داوری، صرفاً صورت‌جلسه داوری را امضا می‌کنند و جلسه داوری را تمام شده فرض می‌کنند. شاید بپرسید فرق این دو در چیست؟ صورت‌جلسه داوری در واقع یک سند است از جانب داوران که صرفاً نفرات منتخب را مشخص کرده‌اند و برگه را به امضای کلیه حاضرین در جلسه رسانده‌اند. صورت‌جلسه حالت ابتدایی و خام بیانیه است. در بیانیه نه تنها نفرات منتخب مشخص شده‌اند و برگه به امضای حضار، که منطقاً داوران مسابقه باید باشند، رسیده است که چرایی انتخاب‌ها به‌صورت مشروح و چگونگی انطباق آثار منتخب ایشان با معیارهای کارفرمای مسابقه نیز ذکر شده است. در واقع در بیانیه به دو پرسش چرایی و چگونگی برتر شدن آثار از جانب داوران به کارفرمای مسابقه، دیگر شرکت کنندگان و جامعه معماری پاسخ داده می‌شود. واضح است که صورت‌جلسه هیچ‌وقت نمی‌تواند این مسئولیت خطیر را بر عهده بگیرد و واضح است که انتشار این بیانیه از بخش‌های بسیار مهم مسابقه است. زیرا ما مسابقه برگزار می‌کنیم تا جامعه را تشویق کنیم، به سمت مسائل نو هدایت کنیم و در کل باعث ایجاد جریان بشویم. اگر بیانیه صادر نکنیم یعنی به این مسائل اهمیت نمی‌دهیم و تنها می‌خواهیم یکی را برنده اعلام کنیم و برویم به سراغ روزمرگی‌هایمان. این اتفاق خواسته‌ی هیچ کارفرمایی نیست، خصوصاً کارفرمایی که با دغدغه‌های فرهنگی مسابقه معماری برگزار می‌کند. مشخص نیست که نخستین بار کجا و به چه نیتی، داوران مسابقه به‌جای بیانیه، صورت‌جلسه را نوشتند و امضا کردند و دست کارفرمای ناآگاه و ساده لوح دادند.

در همین ارتباط بخوانید!  دانشجوی ایرانی رتبه سوم مسابقه بین‌المللی استعدادیابی معماری شد

در مسابقه مدرسه ۶ کلاسه در جیرفت داوران بیانیه را ننوشتند و تنها صورت‌جلسه‌ای دست نویس را به دست کارفرما دادند. آن‌ها هرگز در مورد چرایی انتخاب‌هایشان صحبت نکردند. آنها نه به کارفرما که حتی به شرکت کنندگان هم توضیحی ندادند. هیچکس نفهمید چرا و به چه ترتیبی آثار برتر انتخاب شدند. در مسابقه میدان آزادی کرمان هم علی‌الظاهر داوران بیانیه ننوشته‌اند. آن‌ها نیز تنها صورت جلسه‌ای را  نگارش و امضا کرده‌اند که در آن رتبه‌های برتر معرفی شده بودند. البته جنس و رفتار داوران این دو مسابقه متفاوت است و نگارنده قصد سرکوب هیچ یک از داوران مسابقات معماری کشور را ندارد. غرض از ذکر این مثالها صرفاً تأکید بر این نکته است که « بیانیه » به معنای چرایی و چگونگی انتخاب‌ها در هیچ یک از این دو مسابقه توسط داوران نگارش نشده است و البته سرانجام هریک نیز مشخص است. در جیرفت کارفرما پول برندگان را پرداخت اما داوری را ابطال نمود و با داوری دوم، با تیمی جدید از داوران، منتخبین جدیدی معرفی نمود. او آثار داوری دوم را در مجله و کتاب خود چاپ کرد تا به همگان ثابت کند برندگان اصلی این رویداد، منتخبین داوری دوم بوده‌اند. در  کرمان اما کارفرما حتی پول را هم پرداخت نکرد. که البته نباید هم می‌کرد. تا زمانی که داوران بیانیه ندهند اصلاً فرایند داوری تمام نشده است که کارفرما بخواهد پول برندگان و داوری را پرداخت نماید.

برخی نباید تلاش کنند که صورت‌جلسه را همان بیانیه جا بزنند. یک داوری سالم خود بیش از هر فرد دیگری تمایل به ابراز عقیده و بیان چرایی انتخابهای خود دارد. تجربه ضیافت سالانه معماران ایران و جایزه ساختمان سال ایران این را به‌خوبی نشان می‌دهد. آنجا، داوران تمایل داشتند هریک از برای نظر خود بیانیه‌ای بنویسند که چرا ویلای لواسان اثر خواهران حریری به‌عنوان ساختمان سال ایران انتخاب شد. نتیجه آنکه در ویژه نامه مجله برای ساختمان سال ایران به‌جز بیانیه رسمی و مفصل داوران در چرایی و چگونگی انتخاب خود، یادداشت‌هایی از ایشان در تکمیل بیانیه می‌بینیم که توسط فرد به فرد داوران نگارش شده است. یا میل داوران به سخنرانی در جشن اعلام برنده برای توضیح اینکه چرا ساختمان سال را انتخاب کرده‌اند. بیانیه‌ی هیأت داوران را نیز در همان ضیافت با حضور همه‌ی داوران قرائت شد.

در همین ارتباط بخوانید!  جایزه‌ی ساختمان سال ایران: قضاوت واقعی، گفتمان انتقادی، مولد تغییر | هنرمعماری آنلاین

 

حضور داوران جایزه ساختمان سال، قرائت کامل بیانیه‌ی هیأت داوران و سخنرانی هریک در باب چرایی انتخاب آنها در جشن نهایی اعلام برندگان نشان از کیفیت بالای مسابقه و اعتماد داوران به انتخاب خود دارد. این برنامه توسط رسانه‌ها در شبکه‌های مجازی پخش زنده می‌شد و فیلمهایی از آن هم اکنون روی وبسایت برگزار کننده است.

حال این پرسش پیش می‌آید که اگر داوران مسابقه‌ای بیانیه‌ای نوشتند و مطالبی خلاف واقع نوشتند چه؟ اگر کارفرما قانع نشد چه؟  اینجاست که پای حکمیت و طی مسیرهای قانونی مطرح می‌شود. یعنی کارفرما باید شکایت به مراجع قانونی ببرد. البته او باید پول برندگان را در نهایت حسب قانون و عرف بدهد اما می‌تواند به هر دلیلی از ادامه کار انصراف دهد. قطعاً این حالت به ضرر همه است. کارفرما پول برندگان را پرداخت نموده است اما چیزی دستش را نگرفته است تا به هدف معماری خود برسد. داوران هم در جلب رضایت یک کارفرما شکست خورده‌اند و بعید است دیگر برای داوری کسی به سراغ آنان برود مگر آگاه از اوضاع نباشد. منتخبین نیز هرچند به پول خود رسیده‌اند اما رسمیت ندارند. دیگر شرکت کنندگان هم بیش از پیش سرخورده می‌شوند.

البته ریشه‌ی مشکل عدم نگارش بیانیه و یا نگارش صورت‌جلسه با توهم نگارش بیانیه را باید در جای دیگری جستجو نمود. مثلاً در دانشگاه کسی در باب داوری و آداب آن آموزشی نمی‌بیند. در واقع هر چیزی از داوری می‌دانیم تجربی و حاصل اتفاقات بد و خوبی است که کل اهالی حرفه به‌صورت مشترک آن را لمس کرده‌اند. نظام آموزش داوری در ایران اساساً حضوری منفعلانه و بحران زا دارد. ما در مقطع دکتری دانشجویی در این باب نداریم. رشته‌ی مجزا نداریم. نتیجه آنکه تولید دانش و به‌روز نداریم. نهادها هم که مشکلات خود را دارند و از قدرت نظارت برخوردار نیستند. در دل برخی معماران ایرانی اشتیاق برای داور شدن بیش از اشتیاق برای تئوریزه کردن آداب و اصول آن موج می‌زند.  داوری مسابقات معماری مسئولی ندارد، زیرا خود معماری نهادی مستقل ندارد. موضوعات حقوقی معماری محدود شده است به مسائل نظارت و زمین و مسکن و شهری که همگی زیر چتر سازمان نظام مهندسی قوام می‌یابند.

در همین ارتباط بخوانید!  جایزه‌ی ساختمان سال ایران: قضاوت واقعی، گفتمان انتقادی، مولد تغییر | هنرمعماری آنلاین

اما برسیم به مسابقه جدید....که در آن متنی منتشر شده است که نه بیانیه است و نه صورت‌جلسه. آنچه از متن استنباط می‌شود این است داوران صورت‌جلسه‌ای نوشته‌اند و این صورتجلسه توسط مدیر قرائت شده و نام برندگان در نامه‌ای دیگر ذکر شده است. این نامه به امضای مدیر مسابقه و برگزارکننده رسیده است. روی تیتر آن نیز عنوان اعلام نتایج برندگان مسابقه‌­ی .... ذکر شده است. همانطور که مطرح شد خود صورت‌جلسه زیر سؤال است، چه برسد به اینکه این نامه با توجه به صورت‌جلسه تهیه شده است و به امضای مدیر مسابقه و برگزارکننده رسیده است.

حتی با فرض سالم بودن همه چیز و راضی بودن همگان، حتی برگزار کننده که زیر این نامه را امضا کرده است، باید پرسید پس چرایی و چگونگی‌ها کجا هستند؟ آن بخش آموزشی مسابقه که بارویت آثار برنده توسط بازندگان و خوانش نظر داوران و قرائت معیارهای انتخاب آنان است کجاست؟ به هر حال امروز برخی در ایران، مسابقات معماری را به نقطه‌ای رسانده‌اند که اگر مسابقه‌ای برندگانش را صرفاً با یک ایمیل به وب‌سایت‌های خبری اعلام کند و خبرش پخش شود همه راضی و خوشحال می شوند! انگار نه انگار که باید با بیانیه توضیح دهند یا باید طی مراسمی رسمی برندگان مشخص شوند و انگار نه انکار که «پول و جوایز» اونها هم باید نقداً تقدیم گردد!

 

سندی که جدیداً منتشر شده است. نه صورت‌جلسه است و نه بیانیه...امضای داوران را نیز در خود ندارد. برخی اطلاعات برای حفظ امانت داری توسط مولف مخدوش شده اند.


وبسایت هنرمعمای آنلاین این آمادگی را دارد که در هر برهه‌ای از زمان و از جانب هر فرد یا گروهی، پاسخ این نقد را منتشر نمایند. برای این مهم لطفاً با ما تماس بگیرید: ۰۲۱۸۸۳۴۲۹۶۰