پایگاه خبری هنرمعماری آنلاین زین بعد بر روی آدرس زیر به روز رسانی خواهد شد.

خانه‌ی تاریخی عباسیان (بخش دوم)

اتاق شاهنشین (اتاق پنجدری)

قسمت اندرونیْ یک اتاق شاه‌نشین مخصوص به خود دارد. در سقف این اتاق طرح‌های شمسه و ستاره به‌نحوی بسیار چشم‌نواز به کار رفته است. این اتاق مجهّز به پیش‌بخاری بسیار زیبایی می‌باشد، که اطراف آن با استفاده از آب طلا و رنگ‌های طبیعیْ طرح‌های تزئینی زیادی ایجاد شده است. فضای بالای آن دو جداره ساخته شده که مخصوص هدایت دود به بیرون است و نیز سوراخ‌هایی جهت تزریق هوا به منظور کمک به سوخت بهتر در پایین پیش‌بخاری دارد.

اتاقهای گوشواره

کمی جلوتر از اتاق شاه‌نشین و در دو سوی آن، اتاق‌های گوشوار قرار دارند. این اتاق‌ها فضایی با دید به سمت پایین و در طبقه‌ی بالایی نیز دو فضای مهم دارند. یکی صندوق‌خانه یا اتاق نگهداری اشیاءِ قیمتی و دیگری راهی مخفی که برای فرار به بیرون خانه در زمان حمله‌ی اشرار در نظر گرفته شده است.

اتاق آینه

یکی از مجلّل‌ترین اتاق‌های این مجموعه، اتاق آینه است که به دلیل زیبایی خاصی که دارد، تمامی مهمانی‌های باشکوه در آن برگزار می‌شده است. این اتاق به «اتاق عروس» نیز معروف بوده، چرا که مراسم عقد و عروسی عمدتاً در آن انجام می‌شده است. یکی از شاهکارهای این اتاق پدید آوردن آسمان زیبای کویر به صورت مجازی در شب بوده است که توسط منشورهایی که با ریسمان‌های ابریشمی به سقف متصل شده بودند، صورت می‌گرفته است.

فضایی نسبتاً باز و بدون سقف در جلوی اتاق آینه قرار دارد که به «مهتابی» موسوم بوده و برای نشستن عصرگاهی و شب‌های مهتابی در کویر کاشان مورد استفاده قرار می‌گرفته است. تزئینات این فضا یزدی‌بندی، مقرنس و آینه‌کاری‌های زیبا، درب‌های ارسی و پنجره‌های مشبّک باشکوه می‌باشد. روشنایی اتاق از طریق آویزه‌هایی تأمین می‌شده؛ در داخل آن‌ها شمع‌هایی روشن می‌کرده‌اند و آنرا با زنجیر به سقف می‌آویخته‌اند ــ چیزی شبیه به لوسترهای امروزی.

ایوان بهاره

از ایوانِ بهاره در فصول معتدلِ سال استفاده می‌شده است. معمار این بنا در تمامی بخش‌های ساختمان اصل قرینه‌سازی را رعایت کرده است. در این بخش نیز طرفین ایوان بهاره را به شکل قرینه و مشابه یکدیگر ساخته است.

در کنار ضلعِ قسمتِ چپِ ایوان، اتاق‌های متصل به فضای سرپوشیده قرار داشته و در ضلع سمت راست زمین همسایه (خانه‌ی تاریخی تاج) بوده است و در اصطلاح زمین خانه قناسی داشته است. معمار بنا این عیب را به وسیله‌ی قرینه‌سازی از بین برده و سقف ایوان را با تزئینات یزدی‌بندی، طاسه‌زنی و نقّاشی بر زمینه‌ی سیم‌گِل طراحی کرده است.

جلو‌ی ایوان بهاره و اطراف گودال باغچه راهروی باریکی است که در اصطلاح معماری سنّتی شارُم نامیده می‌شود. (شارُم راهی است که ورودی کلیه‌ی فضاهای اطراف حیاط به آن منتهی می‌شده است. شارُم دارای نوعی حفاظ آجری در اشکال مختلف هندسی می‌باشد که به آن شبکه‌ی جعفری می‌گویند.)

اتاق رختشویخانه

در طبقه‌ی پایین و در سمت چپ بنا، اتاقی برای رخت‌شویی در نظر گرفته شده که داخل آن فضایی است که پس از ورود آب از کانال‌های ورودی، آب در آن‌ها جمع‌شده و در آن می‌توان به‌راحتی لباس‌های کثیف را شست. داخل رختشویخانه تخته‌ای چوبی به سقف آویزان است که چهارچوب نام داشته و در قدیم غذا، گوشت و سایر مواد غذاییِ فاسدشدنی را در آن قرار می‌دادند، تا در اثر خنکی هوا محفوظ بماند و همچنین از دسترس حیوانات در امان باشد.

 

تزئینات به کار رفته در بنا

مجموعه خانه‌های عباسیان به لحاظ معماری، دارای طرحی بسیار قوی و غنی بوده و برای ایجاد تنوع فضایی بیشتر بنا، از تزئینات گوناگون با رنگ‌های مختلف استفاده شده است. از نظر تزئینات گچ‌بری و نقّاشی و کاربری تزئینات معماری اسلامی نظیرِ رسمی‌بندی، یزدی‌بندی، کاربندی، قطاربندی، مقرنس و مشبک در اوج زیبایی و ظرافت است. بیشتر فضاهای خانه دارای سقف‌هایی با تزئینات یزدی‌بندی هستند و تالارهای خانه با گچ‌بری‌های رنگی و آینه‌کاریْ تزئین شده‌اند.

دیدن تمام زوایا و جزئیات این خانه چندین ساعت وقت نیاز دارد. خصوصاً در سرداب اصلی خانه، تزئینات از نوع گچ‌بری‌های زیبا و حتّی در مواردیْ بی‌نظیر است. تزئیناتِ حوضخانهْ بیشتر به صورت قطاربندی، مقرنس و گچ‌بری هستند.

گچ‌بری‌های حیاط بیرونی مزیّن به طرح‌های اسلیمی و گل‌های شاه عباسی است و همچنین نقش مرغ، شاهین، خورشید که به گونه‌ای دلنشین در دل دیوارها خودنمایی می‌کند. کاربرد زمینه‌ی سیاه (ملات گچ با دوده) در طراحی حیاط اندرونی باعث شده این فضا جلوه‌ای خاص یابد و زیبایی ویژه‌ای به فضای حیاط بخشیده است. نقش گچ‌بری به شکل شمعدان بر سر در ورودی حیاط اندرونی ترسیم شده است که نشان از شغل صاحب خانه، یعنی تجارت ظروف بلور و چینی، دارد. همچنانکه در بالای سردر شاه‌نشین خانه‌ی بروجردی‌ها نیز گچ‌بری‌هایی است که نشانگر شغل صاحب خانه بوده است. (نقش‌هایی مثل سماور، آینه‌شمعدان و قاب)

 

منابع:

  1. حاجی‌قاسمی، کامبیز. گنجنامه‌ی خانه‌های کاشان. تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، ۱۳۷۵٫
  2. خورشیدی‌فرد، زهره‌سادات. خانه‌ی تاریخی عباسیان. چاپ اوّل. کاشان: همگام با هستی، ۱۳۸۷٫
  3. نراقی، حسن. آثار تاریخی شهرستان های کاشان و نطنز. تهران: انجمن‌آثار و مفاخر فرهنگی، ۱۳۴۸٫
۱۳۹۶/۱۰/۱۱ ،۱۰:۲۸:۰۴ +۰۰:۰۰۲۲ تیر ۱۳۹۶|دسته‌ها: آموزش|برچسب‌ها: , , , |