آبادی سال اول،شماره‌ی دوم پائیز ۱۳۷۰

ICBO

یکی از مهمترین مراکز تهیه و تدوین ضوابط و مقررات ساختمانی در جهان فضل‌الله هاشمی
معرفی گسترش دامنه ارتباط میان اعضای جامعه علمی، اداری وحرفه ای شهرسا زی ، معماری ، ساختمان و علوم و فنون وابسته از اهداف فصلنامه آبادی به شمار می‌رود آشنایی با سازماندهی ونحوه فعالیت موسسات وکمیته‌های پژوهشی و اجرایی در این گونه امور، می‌تواند درنیل به این هدف یاری رساند .از این شماره سرفصل معرفی را می گشاییم وهر بار خوانندگان را با برخی از این موسسات آشنا خواهیم کرد.   مقدمه ضوابط و مقررات ساختمانی(۲) از اواسط قرن نوزدهم، درکشورهای صنعتی پیشرفته غرب اهمیت زیادی کسب نمود ودرقرن بیستم به مشابه یکی از مبانی اساسی رشد و توسعه موزون و هماهنگ فیزیکی شهرها و روستاها وکل کشور مورد استفاده قرارگرفت.   ‏پیش از اینکه طرح ریزی فیزیکی و تهیه (( طرحهای جامع توسعه شهری ))(۳) از دهه‌های سوم وچهارم قرن حاضر در مقیاس وسیع در امریکا متداول شود، دو نوع ضابطه رواج داشت:   ۱- تهیه نقشه‌های ((منطقه بندی))(۴) ‏شهرها ونواحی قابل توسعه اطراف آنها و آ یین نامه‌های مربوط به منظور تعیین نوع کاربری اراضی وساختمانها و حجم و تراکم و خصومیات آ نها.   ‏۲- برقراری ضوابط و مقررات ساختمانی و ایجاد پست ((مسئول امور ساختمانی))(۵)،در شهرداری و اغلب کانتی‌ها ،با اختیارات وسیع و تعدادکافی دستیار و((بازرسی ساختمان))(۶) به منظور اعمال نظارت بر اجرای مقررات منطقه بندی وکاربری اراضی وساختمانها ا ز یک سو، و ضوابط و مقررات ساختمانی ازسوی دیگر. ‏ ‏درایالات متحده امریکا تصمیم گیری در باره کلیه امورمحلی،ازجمله تهیه و تصویب طرحهای ‏جامع وتفضیلی وضوابط و مقررات منطقه بندی و کاربری اراضی،و همچنین ضوابط و مقررات ساختمانی در صلاحیت و اختیار شهرداریها (در شهرها) و کانتی‌ها ( در روستاها) است و هیچ مرجعی دیگری،حتی حکومت ایالتی یا مرکزی(فدرال)،حق دخالت درامور محلی را ندارد.   ‏بنابراین، تهیه ضوابط ومقررات ساختمانی هر شهر یا کانتی به عهده مسئولان همان محل و تصویب آنها به عهده انجمنهایی است که منتخب مردم محل و درحکم قوه مقننه هستند.   ‏اما ،نظر به اینکه تهیه ضوابط ومقررات ساختمانی برای هریک ازشهرداریها و کانتی ها کاری بسیار تخصصی ودشواراست، درامریکا نهادهایی به به وجود آمده‌اند که نمونه هایی ازضوابط و مقررات مذکور را تهیه و آماده می‌کنند تا هر شهرداری یا کانتی - هریک ازنمونه‌هایی را که مایل است،عینا و بدون هیچ‌گونه تغییر،یا با تغییرات جزئی یا کلی در پاره‌ای از بخشهای آن،و در صورت ‏لزوم با حذف یا اضافه کردن بعضی قسمتها ‏به عنوان ضوابط و مقررات ساختمانی مورد نیازانتخاب کند، و به تصویب انجمن برساند و اجرا کند.   ‏نهادهایی که نمونه ضوابط و مقررات ساختمانی را در امریکا تهیه و منتشرمی‌کنند غالبا اتحادیه‌ها یا مجامعی هستند که ازصاحب نظران وصاحبان حرف مربوط تشکیل شده‌اند. یکی ازمهمترین وپرسابقه ترین نهادها،مرکز کنفرانسهای بین‌المللی مسئولان امور ساختمانی است.
در همین ارتباط بخوانید!  دوره‌های مختلف طراحی شهری در میدان توپخانه | فرخ محمدزاده
تاریخچه و عملکرد مرکز ICBO   ‏این موسسه در سال ۱۹۲۲(به عنوان نهادی غیرانتفاعی)، به منظور اصلاح و بهبود کیفیت ساختمان سا زی و یکسان کردن ضوابط و مقررات مربوط به آن در سراسرامریکا تاسیس شد. محل موسسه در شهر ویتیر(۷)، در شرق لوس آنجلس است.   ‏موسسه مذکور وسیعترین و معتبرترین سازمان تنظیم کننده ضوابط و مقررات ساختمانی و امور مرتبط با ساختمان در امریکا و دارای ۴ ‏شعبه تابعه در ایالات میسوری، واشنگتن،تکزاس،و ایندیاناست.   ‏چنانکه در مقدمه توضیح داده شد،در امریکا علاوه بر این موسسه،چند موسسه مشابه دیگر نیز وجود دارند که کارشان تهیه و ‏تنظیم ضوابط و مقررات ساختمانی، ومعرفی ‏ ‏الگوی ضوابط مذکوربه شهرداریها و ‏کانتی هاست. در سال ۱۹۷۲‏ازاین موسسات، سه موسسه معتبرتر که یکی ازآنها موسسه مورد بحث است،درپایتخت امریگا اقدام به تاسیس شورای مرکزی۸ واحدی کردند تا فعالیت موسسات تهیه کننده الگوی ضوابط و مقررات ساختمانی را که تا آن تاریخ رقیب بودند هماهنگ کنند و ترتیبی فراهم آورند تا هر کدام نوع بخصوصی از الگوهای ضوابط و مقررات ساختمانی را ، به نحوی که در سراسر امریکا قابل استفاده باشد، تنظیم و معرفی نمایند، به گونه‌ای که کارشان مکمل یکدیگر باشد. از این سال به بعد تدریجا اهمیت و وسعت حوزه عمل اغلب موسسات مشابه کم و بعضی از آنها تعطیل شدند. این امرحوزه عمل این مرکز را وسعت بیشتری بخشید.   ‏ستاد مرکزی این موسسه درساختمان بالنسبه وسیعی با۱۲۰ ‏کارمند قراردارد. این ساختمان دارای یک کتابخانه،چند سالن کنفرانس،یک نمایشکاه وفروشگاه کتب و نشریات ونیزقسمتهای اداری ومالی، انتشارات،روابط عمومی،امورمربوط به عضویت،امور آموزشی دبیرخانه کنفرانس سالانه وکمیته‌های تابعه است.   ‏هزینه های این موسسه ازطریق دریافت حق عضویتهای سالانه اعضا،فروش کتب و نشریات وشهریه‌های دوره‌های آ‌موزشی تامین می‌گردد. ‏   ‏لازم به یادآوری است که فعالیتها و خدمات آموزشی این موسسه به صورت تشکیل دوره های تخصصی (کلاسهای درسی) و آموزش مکاتبه‌ای برای کارمندان،مسئولین و ناظران امور مختلف ساختمانی انجام می‌گیرد.   عضویت در موسسه و اعضای آن   در حقیقت همه موسسان و ادامه دهندگان کار ‏ وفعاایت دراین موسسه را می‌توان اعضای آ ن دانست. ICBO‏ هم اکنون متجاوز از۱۰هزارعضو در امریکا وسایرکشورها،اعم از شخصیتهای حقیقی وحقوقی دارد. نوع عضویت ومبلغ حق عضویت سالانه آنها متفاوت وبه قرار زیر است:   ‏۱- شهرداریها و واحدهای محلی و منطقه‌ای که کنترل امورساختمانی را به عهده دارند وبخش عمده اعضا را تشکیل می‌دهند،و افراد و شخصیتهایی که اداره امورمذکور را به عهده دارند و به عضویت پذیرفته می‌شوند،از ٧۵ ‏تا ١۵٠ ‏دلار.   ‏‌۲- موسسات فنی وحرفه‌ای که درتهیه و اجرای ضوابط ومقررات ساختمانی فعالیت دارند ازپرداخت حق عضویت معاف هستند.   ٣- کارشناسان رسمی کارهای ساختمانی، ۲۵ دلار.   ۴- کارشناسان غیررسمی یا موسساتی که در امورساختمانی یا تهیه ضوابط و مقررات مربوط به آن فعالیت دارند، ۷۵ دلار.   ۵- افراد یا سازمانهای علاقه‌مند به فعالیتها و اهداف این موسسه، ۲۱۵ دلار.
در همین ارتباط بخوانید!  سرگذشت آموزش معماری در ایران | گفتگو با روسای سه دانشکده معماری
  ۶- سازمانهای علاقه‌مند به اهداف این موسسه کهه مایل‌اند کمک مالی پرداخت کنند، ۴۱۵ دلار.   ۷- اعضای افتخاری (کسانی که خدمات برجسته‌ای درجهت اهداف این موسسه انجام داده‌اند و بنابه پیشنهاد هیئت مدیره وتصویب کنفرانس سالانه به عضویت افتخاری موسسه پذیرفته می‌شوند) از پرداخت حق عضویت معاف‌اند.   ۸- دانشجویان معماری و ساختمان که تقاضای عضویتشان پذیرفته شود، ١۵ ‏دلار.   ۹- کارشناسان بازنشسته امور ساختمانی که تقاضای عضویتشان پذیرفته شود، ١٢ ‏دلار.   ‏پذیرش عضویت هر فرد یا سازمان،و قراردادن آنها درگروههای ٩ ‏گانه فوق به عهده هیئت مدیره موسسه وفقط درمورد اعضای افتخاری تایید مجمع عمومی ( کنفرانس سالانه )لازم است.نوع خدماتی که موسسه برای اعضای خود انجام می دهد ‏براساس نوع عضویت درگروههای ٩ ‏گانه بالا متفاوت است و فقط اعضای گروه ۱ در جلسات کنفرانس سالانه حق رای دارند و همینها نیز بهترین و بالاترین خدمات را دریافت می‌کنند در جلسات کمیته‌ها و کنفرانس سالانه هر عضو یک رای دارد. روش گردش کارموسسه   اگر چه ((ضوابط ومقررات ساختمانی متحدالشکل)) هر سه سال یکبار تجدید چاپ می‌شود (اصلاحات و تغییرات انجام شده برای مدت ٣ ‏سال منظورمی‌گردد)، اساسا اصلاح وتغییر و تکمیل ضوابط و مقررات مذکور به طور مستمر انجام می‌گیرد.   ‏هر فرد یا هر موسسه علاقه‌مند حق دارد در هر زمان تغییرات و اصلاحاتی را درضوابط و مقررات ساختمانی متحدالشکل پیشنهاد کند. این پیشنهادات پس از یک ارزیابی اجمالی توسط کمیته ارزیابی پیشنهادات، و قبل از اینکه توسط کمیسیون‌های تخصصی ذی ربط مورد بررسی و تصمیم گیری واقع شود، تکثیر و توزیع گردیده درمعرض نظرخواهی  صاحب نظران قرار می‌گیرد.سپس کمیسیون مربوط اصل پیشنهادات و نظرات ابرازشده را بررسی و درصورتی که لازم یا مفید تشخیص دهد برای طرح درکنفرانس سالانه آماده می‌کند و موضوع توسط دبیرخانه در دستور کارکنفرانس قرارمی‌گیرد این پیشنهادات در صورتی قطعیت پیدا می‌کنند که به تصویب کنفرانس سالانه برسند.   تغییراتی که به ترتیب فوق تصویب شده پس ازچاپ و تکثیر درمیان اعضا توزیع می‌شود. این تغییرات در چاپ بعدی نمونه ضوابط و مقررات،ملحوظ می‌گردد. جلسات و گردهم آییها   تعداد افراد هیئت مدیره ۱۷ نفر است که از بین روسا و معاونان یا کارشناسان ادارات و واحدهای سازمانی عهده‌دار صدور پروانه و نظارت ساختمانی در شهرداریها،یا سایر نهادهای حکومتی محلی ومنطقه‌ای، انتخاب می‌شوند. این افراد سالی چند بار برای تشکیل جلسه وتصمیم گیری نسبت به پاره‌ای مسائل و ازجمله بررسی و اتخاذ تصمیم نسبت به تقاضاهای جدید عضویت،دردفتر مرکزی موسسه یا محل دیگری که از قبل تعیین می‌شود برای مدت۲ ‏تا ۳ روزحضور پیدا می‌کنند.   ICBO‏ کمیته‌های متعددی دارد که اعضای آن عموما ازمیان روسا ومعاونان یا کارشناسان ادارات عهده دارصدورپروانه و نظارت ساختمانی، یا واحدهای سازمانی تابعه ادارات مذکور،توسط کنفرانس عمومی سالانه،انتخاب می‌شوند.هرکمیته درهرسال چند بار،یا حداقل یک بار تشکیل جلسه می‌دهند. تشکیل جلسات کمیته‌ها درستاد مرکزی موسسه الزامی نیست وممکن است در شهرهای مختلف امریکا تشکیل شود.مدت جلسات غالبا ۲ تا ۳ ‏روز و محل تشکیل آنها اغلب اوقات درهتل است.
در همین ارتباط بخوانید!  تحول و تکامل کیفیت طرح ریزی کالبدی و تهیه طرحهای جامع شهری در آمریکا از آغاز تا کنون | فضل‌الله هاشمی
  - کمیته‌های مهم و تعداد اعضای آنها به قرار زیر است:   ۱- کمیته بخش اداری ضوابط و مقررات ساختمانی   ۱۰  نفر ۲- کمیته حفاظت از آتش سوزی و خطرات جانی     ۱۱  نفر ۳- کمیته ارزیابی خطرات آتش سوزی                  ۷   نفر ۴- کمیته طرح ریزی عمومی(۱۰)                      ۷   نفر ۵- کمیته امور مکانیکی در ساختمان                   ۱۱  نفر ۶- کمیته اصلاح و تکمیل ضوابط و مقررات          ۶   نفر مربوط به تهویه ساختمان ۷- کمیته هماهنگی ضوابط و مقررات ساختمانی      ۱۰  نفر ۸- کمیته ارزیابی پیشنهادات اصلاحی رسیده            ۹  نفر ۹- کمیته امور فرهنگی و آموزشی                       ۹  نفر ۱۰- کمیته مشورتی شهرها و شهرستان‌های کوچک    ۷  نفر   ‏جلسات کنفرانسهای سالانه هر سال به مدت تقریبا یک هفته در یکی از شهرهای امریکا برگزار می‌شود. زمان تشکیل جلسات - که غالبا درماههای سپتامبر و اکتبر است - ومحل آن د پایان ‏هر جلسه برای سال بعد تعیین و اعلام می‌شود.   ‏درجلسات کنفرانسهای سالانه کلیه اعضا می‌توانند حضور یابند وهرعضو یک رای دارد.دراین جلسات معمولا درحدود ۱۲ ‏تا ۱۴درصد اعضا شرکت می‌کنند شصت و هشتمین کنفرانس سالانه که درسال ١٩٩٠ ‏در شهردنورایالت کلرادو(۱۱) تشکیل گردید تعداد شرکت کنندکان متجاوزاز ۱۳۰۰نفربود،در همین سال شهربرنایی (۱۲)،یکی از شهرهای کانادا،به عنوان ده هزارمین عضو موسسه پذیرفته شد.درسال ۱۹۹۱قرار است شصت و نهمین کنفرانس سالانه،از ٨ ‏تا ۱۳ ‏سپتامبردر شهر اسکپین ایالت واشنگتن(۱۳)تشکیل شود.   ‏درجلسات کنفرانسهای سالانه اقدامات زیر انجام می‌شود:   ‏۱- آشنایی بیشتر اعضا با یکدیگرو تبادل نظرو انجام دیدارهای دوستانه حرفه‌ای. ۲- استماع گزارش هیئت مدیره درمورد عملکرد موسسه درسال گذشته وبررسی و تصویب برنامه وبودجه سال آینده. ۳- تجدید انتخاب اعضای هیئت مدیره و اعضای کمیته‌ها. ۴-  بررسی و اتخاذ تصمیم در مورد گزارش کمیته‌های مختلف در زمینه اصلاح و تجدید نظر یا تکمیل بخشهای مختلف ضوابط و مقررات ساختمانی. ۵- بررسی و ا تخاذ تصمیم در مورد پیشنهادات هیئت مدیره برای پذیرش اعضای افتخاری، و سایر مسائلی که برای تصویب کنفرانس سالانه مطرح می‌شود. ۶- تعیین زمان و مکان برگزاری کنفرانس سال بعد.   ‏کتب و نشریات موسسه   ‏این موسسه  حدود ٢٠ ‏نشریه دایمی در زمینه ضوابط و مقررات متحد الشکل ساختمانی دارد که هر سه سال یک بار پس از اصلاحات و ‏تجدیدنظرهای مستمر تجدید چاپ می‌شوند.   علاوه بر نشریات فوق‎‌الذکر،موسسه متجاوز از ١۵ ‏کتاب در زمینه مسائل آموزشی ضوابط ومقررات و امورساختمانی وامور وابسته منتشرکرده است که آنها نیزهمگام با تحول فنون ساختمان سازی وپیشرفتهای تکنولوژیکی تکمیل ومورد تجدیه نظرقرار ‏می‌گیرند. موسسه مجله بسیار وزینی نیزبه نام استانداردهای ساختمانی(۱۴) دارد که هردوماه یک بارمنتشرمی‌شود.ضمنا تغییرات واصلاحات پیشنهادی برای مجموعه‌های مختلف ضوابط ومقررات ساختمانی و تغییرات و اصلاحات مصوب نیز ازجمله فعالیتهای انتشاراتی مستمرموسسه محسوب می‌شوند.کتاب فروشی موسسه علاوه بر نشریات خود،نشریات تعداد دیگری از موسسات مشابه را نیزدر اختیاردارد وبرای فروش به علاقه‌ مندان عرضه می‌کند.   ‏ضوابط ومقررات ساختمانی متحدالشکل،که به عنوان یک مدل ونمونه قابل قبول برای کلیه شهرداریها ونمادهای عمده دارصدورپروانه و نظارت ساختمانی توسط این موسسه چاپ ومنتشرمی‌شود ،در بیشترشهرداریها  ونمادهای مذکور، مخصومآ درایالات غربی ومرکزی امریکا، ‏اکثرا بدون هرگونه تغییر،حذف یا اضافه، پذیرفته شده وفقط انجمن شهر یا انجمن کانتی تصویب نامه‌ای برای اجرای ضوابط مذکوردر قلمروخود صادرمی‌کند.بعضی ازنهادهای مذکور تغییرات مختصری را برای حوزه قلمرو خود دراین ضوابط ومقررات تصویب می‌کنند ‏وبرخی دیگرنیزموادی را به آن می‌افزایند. از جمله شهرداری لوس‌آنجلس ضمن اینکه تمام محتوای مقررات مذکور را پذیرفته،درحدود۲۰ ‏درصد،مواد وموضوعات جدید نیز به آن افزوده است.       آبادی پائیز۱۳۷۰ ‏       ‏               ‏